Από την Επισκοπή του 1833 στη Σύγχρονη Ιερά Μητρόπολη Φθιώτιδος
Η ιστορική πορεία της Ιεράς Μητροπόλεως Φθιώτιδος αποτελεί έναν ζωντανό καθρέφτη της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Η πορεία της, άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γέννηση και την εξέλιξη του σύγχρονου Ελληνικού Κράτους, αντανακλά τους αγώνες, τις διοικητικές μεταβολές και την πνευματική ενότητα της Ρούμελης.
Μέσα από διαδοχικές διοικητικές μεταβολές, η τοπική Εκκλησία εξελίχθηκε από μια νεοσύστατη επισκοπή στο ισχυρό πνευματικό και κοινωνικό κέντρο που γνωρίζουμε σήμερα. Η Ιερά Μητρόπολις Φθιώτιδος αποτελεί έναν από τους πιο ιστορικούς και πνευματικά ισχυρούς πυλώνες της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Η Ίδρυση και η Ενοποίηση του Φθιωτικού Χώρου
Η επίσημη αφετηρία της Μητρόπολης τοποθετείται στις 21 Νοεμβρίου 1833. Στο πλαίσιο της μονομερούς ανακήρυξης του Αυτοκεφάλου της Εκκλησίας της Ελλάδος από την Αντιβασιλεία του Όθωνα, εκδόθηκε το ιστορικό Βασιλικό Διάταγμα που αναδιοργάνωσε ριζικά τον εκκλησιαστικό χάρτη της περιοχής.Η Συγχώνευση των Ιστορικών Εδρών και ο Πρώτος ΙεράρχηςΜέχρι τότε, η περιοχή υπαγόταν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο μέσω της Μητρόπολης Λαρίσης. Με το νέο διάταγμα, η παλαιά Μητρόπολη Νέων Πατρών με έδρα την Υπάτη και η Επισκοπή Ζητουνίου με έδρα τη Λαμία καταργούνται οριστικά. Τα τμήματα των δύο αυτών επαρχιών που βρίσκονταν εντός των ελεύθερων ελληνικών συνόρων συγχωνεύονται άμεσα σε ένα ενιαίο διοικητικό σχήμα. Η νέα αυτή εκκλησιαστική περιφέρεια ονομάζεται Επισκοπή Φθιώτιδος και αποκτά ως μόνιμη έδρα της την πόλη της Λαμίας. Την ίδια ακριβώς ημέρα, στις 21 Νοεμβρίου 1833, ο από Ευρίπου Ιάκωβος Παπαγεωργίου (Μητρόπουλος) διορίζεται επίσημα ως ο πρώτος Προεδρικώς Μητροπολίτης της νεοσύστατης Επισκοπής, αναλαμβάνοντας εξολοκλήρου το τιτάνιο έργο της πρώτης οργάνωσης και συγκρότησής της.Ιστορική ΣημασίαΗ γέννηση της Μητρόπολης Φθιώτιδος δεν αποτέλεσε μια απλή γραφειοκρατική πράξη της Πολιτείας. Κατάφερε να γεφυρώσει δύο εντελώς διαφορετικές εκκλησιαστικές παραδόσεις (της Υπάτης και της Λαμίας) που συνυπήρχαν για αιώνες. Με τον τρόπο αυτό, δημιούργησε ένα ισχυρό, ενιαίο πνευματικό και διοικητικό κέντρο στην καρδιά της Ρούμελης.
Η Πρώτη Εικοσαετία
Στα χρόνια που ακολούθησαν, η Επισκοπή άλλαξε πολλές φορές μορφή, έκταση και τίτλο, ακολουθώντας πιστά τις μεταβολές της πολιτικής και διοικητικής διαίρεσης της χώρας. Κατά την πρώτη εικοσαετία η δομή παραμένει σταθερή ως Επισκοπή. Μοναδική εξαίρεση αποτέλεσε το έτος 1841, όταν προσαρτήθηκε προσωρινά σε αυτήν η καταργηθείσα Επισκοπή Φωκίδος.
Προαγωγή σε Αρχιεπισκοπή
Με την εφαρμογή του εκκλησιαστικού νόμου Σ΄ του 1852, η Επισκοπή Λοκρίδος (Ταλαντίου και Μενδενίτσης) απορροφήθηκε οριστικά. Καθώς η Λαμία αποτελούσε την πρωτεύουσα του τότε ενιαίου Νομού Φθιώτιδος και Φωκίδος, η επισκοπή προήχθη σε Αρχιεπισκοπή υπό τον Αρχιεπίσκοπο Καλλίνικο Καστόρχη.
Επιστροφή στο Καθεστώς Επισκοπής
Με βάση τον ιστορικό νόμο ΒΧΔ΄ της 6ης Ιουλίου 1899 «Περί διοικητικής διαιρέσεως του Κράτους», ο τότε ενιαίος Νομός Φθιώτιδος και Φωκίδος διασπάστηκε σε δύο αυτόνομους, ξεχωριστούς νομούς:1. Νομός Φθιώτιδος (με πρωτεύουσα τη Λαμία)2. Νομός Φωκίδος (με πρωτεύουσα την Άμφισσα)Η διοικητική διάσπαση του νομού επέφερε και τον εκκλησιαστικό υποβιβασμό εκ νέου σε Επισκοπή. Στο διάστημα αυτό, ωστόσο, η δικαιοδοσία της διευρύνθηκε εδαφικά, ενσωματώνοντας τμήμα της καταργηθείσας Επισκοπής Θαυμακού (Δομοκού). Στις 25 Ιουλίου 1914, ο Ιάκωβος Παπαϊωάννου χειροτονήθηκε Επίσκοπος Φθιώτιδος.
Καθιέρωση ως Ιερά Μητρόπολις
Με κοινή απόφαση της Πολιτείας και της Εκκλησίας της Ελλάδος, όλες οι εν ενεργεία επισκοπές της ελεύθερης χώρας ανυψώθηκαν οριστικά και ομοιογενώς σε Ιερές Μητροπόλεις. Ο τότε Επίσκοπος Ιάκωβος έλαβε τον τίτλο του Μητροπολίτη, σφραγίζοντας τη σύγχρονη μορφή και τον τίτλο της τοπικής Εκκλησίας έως και σήμερα.