Ι. Ν. Αγίου Νικολάου Πάππα
Ο ναός του Αγίου Νικολάου είναι η ενοριακή εκκλησία του χωριού Πάπα, στα όρια της Φθιώτιδας με τον νομό Καρδίτσας. Πρόκειται για μια τρίκλιτη βασιλική με πέτρινους τοίχους, που περιβάλλεται από ανοικτές στοές (χαγιάτια), στηριγμένες σε ξύλινο σκελετό, στη δυτική και τη βόρεια πλευρά. Η στέγη του ναού και των χαγιατιών είναι ενιαία, καλυμμένη με κεραμίδια.
Στο ανατολικό άκρο της βόρειας πλευράς του ναού και σε επαφή με αυτόν βρίσκεται μικρό μονόχωρο παρεκκλήσιο αφιερωμένο στον Άγιο Πολύκαρπο, στη βόρεια πλευρά του οποίου εφάπτεται νεωτερικό πέτρινο διώροφο κωδωνοστάσιο.
Οι εξωτερικοί τοίχοι του ναού κάτω από το χαγιάτι στη βόρεια και στη δυτική πλευρά ήταν αγιογραφημένοι. Οι τοιχογραφίες είναι καλυμμένες σε μεγάλο βαθμό από γάζες για λόγους συντήρησης. Ωστόσο διακρίνονται χαράγματα και συνθήματα που έχουν συνδεθεί, μεταξύ άλλων, με τους αγωνιστές του 1821.
Ο ναός έχει μια είσοδο στη βόρεια πλευρά κι άλλη μια θύρα στη δυτική. Στα αριστερά της βόρειας εισόδου του ναού διακρίνονται ίχνη του τοιχογραφικού διακόσμου. Στη σύνθεση απεικονίζεται η Παναγία ένθρονη ανάμεσα στους Αρχαγγέλους, ενώ περιστοιχίζονται από πλήθος αγίων και μαρτύρων. Πρόκειται ίσως για τοιχογραφική απόδοση του θέματος της Συνάξεως της Θεοτόκου. Επάνω από την είσοδο εικονίζεται σε κόγχη ο άγιος στον οποίο είναι αφιερωμένος ο ναός, ο Άγιος Νικόλαος.
Το εσωτερικό του ναού χωρίζεται σε τρία κλίτη με ξύλινους πεσσούς και ξυλόγλυπτα τόξα οθωμανικού τύπου. Έχει γυναικωνίτη που χωρίζεται από τον υπόλοιπο ναό με ξύλινο φράγμα. Ο ναός καλύπτεται με επίπεδη ξύλινη οροφή, που είναι ταμπλαδωτή, δηλαδή αρθρώνεται σε ορθογώνια διάχωρα με διακοσμητικά πηχάκια. Οι επιφάνειες των ξύλινων κιόνων, τα μέτωπα των κιονοστοιχιών και οι ξύλινες οροφές φέρουν πολύχρωμη γεωμετρική και φυτική διακόσμηση.
Πάνω από την είσοδο υπάρχει η κτητορική επιγραφή του ναού, που όμως σήμερα είναι καλυμμένη με τις γάζες των συντηρητών και δεν διαβάζεται. Το κείμενο της επιγραφής έχει καταγραφεί παλαιότερα:
ΑΝΗΓΕΡΘΗ ΗΣΤΟΡΙΘΗ Ο ΘΗΟΣ ΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΠΑΝΣΕΠΤΟΣ ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΕΝ ΑΓΙΕ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΝΗΚΟΛΑΟΥ ΤΟΥ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΥ ΔΙΑ ΣΙΝΔΡΟΜΗΣ ΚΕ ΕΞΟΔΟ ΜΕ ΤΗΝ ΚΥΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΒΟΝΤΟΣ ΚΥΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ...... ΗΑΚΟΒΟΥ ΚΕΠΗΤΡΟΠΕΒΟΝΤΟΣ ΚΕ ΙΕΡΑΤΕΒΟΝΤΟΣ ΠΑΠΑ ΙΩΩΑΝΝΗ ειερέος ετος 1790 αντωνηου ειερέος.
Το εσωτερικό του ναού είναι κατάγραφο, αλλά μεγάλο μέρος του τοιχογραφικού διακόσμου δεν διακρίνεται λόγω παρεμβάσεων για λόγους συντήρησης. Μπορούμε να δούμε ότι στην κατώτερη ζώνη των τοίχων εικονίζονται ολόσωμοι μετωπικοί άγιοι και αγίες, ενώ στην αμέσως από πάνω ζώνη εικονίζονται μάρτυρες σε προτομή, μέσα σε μετάλλια που συνδέονται μεταξύ τους με κλαδιά αμπέλου.
Το τέμπλο είναι ξύλινο και κοσμείται με εικόνες σύγχρονες της αγιογράφησης του ναού, δηλαδή από τα τέλη του 18ου αιώνα. Μια ένδειξη για τη χρονολόγηση του ζωγραφικού διακόσμου του ναού προσφέρει και η επιγραφή που είχε καταγραφεί δίπλα στο προσκυνητάρι: ΑΨΠΗ [1788] Μήνας Νοέμβριος 3 ἐκ χειρός Γεωργίου. Η κατασκευή και διακόσμηση των ξύλινων τοξοστοιχιών, των οροφών, του τέμπλου και των στασιδιών, ολοκληρώθηκαν το 1788 από το ίδιο συνεργείο. Ομοίως το ίδιο συνεργείο πρέπει να κατασκεύασε μεταξύ του 1788-1790 τον τοιχογραφικό διάκοσμο του κυρίως ναού, του παρεκκλησίου και της στοάς.
