Ι. Ν. Αγίου Νικολάου Υπάτης
Ο ναός του Αγίου Νικολάου ήταν η παλαιά Μητρόπολη της Υπάτης. Στην ίδια θέση υπήρχε παλαιοχριστιανική βασιλική, στην οποία αποδίδονται τμήματα ψηφιδωτών δαπέδων που βρέθηκαν κοντά στη νότια πλευρά του. Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας βρισκόταν εκεί ο καθεδρικός ναός της μητρόπολης Νέων Πατρών (όπως ήταν η παλαιά ονομασία της Υπάτης). Ο Άγιος Νικόλαος με τη μορφή που έχει και σήμερα, της τρίκλιτης βασιλικής, χτίστηκε το 1806 σε αντικατάσταση της παλαιότερης εκκλησίας. Ανακαινίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα, αλλά κάηκε κατά το Ολοκαύτωμα της Υπάτης στις 17-06-1944 και επισκευάστηκε στην ίδια μορφή μετά τον Εμφύλιο. Κατά τη δεκαετία του 1990 ο ναός ανακαινίστηκε εκ βάθρων, με προσθήκη νάρθηκα και βόρειας στοάς. Έχει πέτρινους τοίχους και ενιαία στέγη, καλυμμένη με κεραμίδια. Στη βορειοδυτική γωνία του ναού στέκει τετραώροφο πετρόκτιστο καμπαναριό, που ανακατασκευάστηκε με τα ίδια υλικά το 2004, επειδή παρουσίαζε στατικά προβλήματα.
Στη βόρεια πλευρά του ναού υπάρχει προστώο στηριγμένο σε κίονες και κτιστούς πεσσούς της δεκαετίας του 1990. Οι κίονες και τα κιονόκρανα του προστώου είναι υλικά σε δεύτερη χρήση. Προέρχονται από την παλαιοχριστιανική βασιλική και μπορούν να χρονολογηθούν στον 5ο – 6ο αιώνα. Στην βορινή πλευρά του ναού ανοίγεται είσοδος προς τον κυρίως ναό.
Στην ανατολική όψη του ναού προβάλλει η ημικυκλική αψίδα του Ιερού Βήματος. Ο τοίχος της αψίδας διαμορφώνεται με στενόμακρα τυφλά αψιδώματα, όπως και σε άλλους σύγχρονους ναούς της περιοχής που ελαφρύνουν την αίσθηση του όγκου. Στο πάνω μέρος των αψιδωμάτων έχουν εντοιχιστεί κεραμικά πιάτα, μια διακοσμητική πρακτική που συνηθίζεται από την βυζαντινή εποχή.
Στη δυτική πλευρά του ναού υπάρχει εξωνάρθηκας, με μονόριχτη στέγη χαμηλότερη από εκείνη του ναού. Στις παραστάδες της τοξωτής θύρας προς τον κυρίως ναό είναι εντοιχισμένα ανάγλυφα μέλη σε δεύτερη χρήση, με φυτικό και ανθεμικό διάκοσμο, παραστάσεις δικέφαλων αετών και ανάγλυφους σταυρούς. Το ανάγλυφο στην αριστερή παραστάδα επιστέφεται από ανάγλυφη προτομή του Χριστού. Στο δυτικό τμήμα του ναού σχηματίζεται νάρθηκας. Το δάπεδό του είναι υπερυψωμένο σε σχέση με το δάπεδο του κυρίως ναού, ενώ οριοθετείται επιπλέον με χαμηλό ξυλόγλυπτο κιγκλίδωμα. Πάνω από τον νάρθηκα υπάρχει υπερώο για τον γυναικωνίτη.
Ο ανακατασκευασμένος ναός είναι μια τρίκλιτη βασιλική με ξύλινη στέγη. Τα κλίτη χωρίζονται από τοξοστοιχίες που στηρίζονται σε κίονες και πεσσούς. Τα κιονόκρανα προέρχονται από την παλαιοχριστιανική βασιλική που βρισκόταν στην ίδια θέση κι έχουν επαναχρησιμοποιηθεί στον ναό του Αγίου Νικολάου. Το μαρμάρινο δάπεδο ανήκει στη σύγχρονη ανακατασκευή. Το ίδιο ισχύει και με το μαρμάρινο τέμπλο του ναού, ενώ ο παλαιότερος ξυλόγλυπτος διάκοσμος, δηλαδή το τέμπλο, ο αρχιερατικός θρόνος, ο άμβωνας και τα αναλόγια, καταστράφηκαν στην πυρκαγιά του 1944, μαζί με σημαντικά κειμήλια που φυλάσσονταν στον ναό.
