Ι. Ν. Αγίου Νικολάου στη θέση «Μπουκουρίτσα» Λάρυμνας

Ο βυζαντινός ναός του Αγίου Νικολάου βρίσκεται κοντά στη Λάρυμνα Φθιώτιδας. Έχει αναστηλωθεί το 2007. Πιθανολογείται ότι ήταν καθολικό μονής, τα υπόλοιπα κτήρια της οποίας δεν σώζονται. Είναι ένας τρίκογχος ναός με τριμερές ιερό και τρούλο. Με βάση τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του, έχει χρονολογηθεί στον 12ο αι. Ένα τέτοιο χαρακτηριστικό είναι η τοιχοδομία του, που συνδυάζει μικρούς ημιλαξευμένους λίθους και πλίνθους (τούβλα), καθώς και ο κεραμοπλαστικός διάκοσμος στον τρούλο, στα παράθυρα και στην αψίδα του Βήματος.

Το ιερό είναι τριμερές, με τρίπλευρη κεντρική αψίδα που πλαισιώνεται από δύο μικρότερες, ημικυλινδρικές. Η κεντρική αψίδα κοσμείται από οδοντωτές ταινίες που την περιτρέχουν στο ύψος της βάσης του παραθύρου και του γείσου της στέγης. Το παράθυρο είναι μεγάλο, τρίλοβο και διαμορφώνεται με επάλληλα πλίνθινα τόξα και παραστάδες, ενώ το περίγραμμά του τονίζεται επιπλέον με οδοντωτή πλίνθινη ταινία.

Ο τρούλος της εκκλησίας είχε καταρρεύσει στους καταστροφικούς σεισμούς της Αταλάντης το 1894. Διασώθηκε, όμως, ένα μικρό τμήμα του και με βάση αυτό ανακατασκευάστηκε. Είναι οκτάπλευρος, με ακμές και γείσο από πωρόλιθο. Η καθεμιά από τις οκτώ όψεις κοσμείται με παράλληλες οδοντωτές ταινίες και ζώνες με κατακόρυφα τοποθετημένες πλίνθους (τούβλα). Σε κάθε όψη ανοίγεται παράθυρο, που περιγράφεται με πλίνθινα τόξα και παραστάδες, ενώ τα τόξα τονίζονται επιπλέον με οδοντωτές ταινίες. Η είσοδος του ναού βρίσκεται στη δυτική πλευρά. Ο νάρθηκας δε σώζεται, αλλά παραμένουν τμήματα των πλευρικών του τοίχων.

Ο ναός παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες, ιδίως σε σχέση με την κάτοψη, κάτι που επηρεάζει και την εντύπωση που δημιουργεί ο κεντρικός εσωτερικός χώρος. Οι ιδιαιτερότητές του το καθιστούν ένα μοναδικό βυζαντινό μνημείο. Στο εσωτερικό του ναού διασώζονται σπαράγματα τοιχογραφικού διακόσμου σε τμήματα του Ιερού Βήματος και της Πρόθεσης, καθώς και στους τοίχους της βόρειας κόγχης.

Ο άγιος, του οποίου δεν διακρίνεται το όνομα, εικονίζεται όρθιος και μετωπικός, με πολυτελή ενδύματα. Η παράσταση πλαισιώνεται με κόκκινο πλαίσιο. Στην πάνω πλευρά του πλαισίου διακρίνεται σπάραγμα επιγραφής με το όνομα «ΤΟΥ ΔΟΥΛΟΥ [ΤΟΥ] ΘΕΟΥ ΝΙΚΗΦΩΡΟΥ».

Στη βόρεια κόγχη σώζεται αποσπασματικά η παράσταση του Θεόδωρου Καθαρινού, στρατιωτικού άγνωστου από άλλες πηγές, με τους Αγίους Θεόδωρο και Γεώργιο. Πάνω από τις τρεις μορφές προβάλλει ο Χριστός ευλογών σε μετάλλιο. Η παράσταση συνοδεύεται από αφιερωματική επιγραφή, από την οποία μαθαίνουμε για την ταυτότητα του δωρητή της τοιχογραφίας:

…Ω [μεγα]ΛΟΜΑΡΤΥΡΕΣ ΤΟΥ Χ[ριστο]Υ / ΣΤΡΑΤΙΟΤΕ ΘΕΟΔΩΡΟΙ ΓΕΩΡ/ΓΙΕ ΒΟΗΘΗΤΕ ΜΗ ΤΟΝ ΣΩΝ / ΙΚΕΤΗ ΘΕΟΔΩΡΟ ΤΟΝ ΚΑΘΑΡΙΝΩ ΤΟ / ΓΕΓΡΑΦΟΤΗ ΠΟΘΩ ΠΟΛΩ Ω/ΠΟΣ ΕΥΡΟΝ ΣΑΣ ΠΡΟΣΤΑΤΑΣ Ε/ΝΙΜΕΡΑ ΤΗΣ ΔΙΚΗΣ ΡΙΟΜΕ/ΝΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΟΝ ΜΟΥ / ΟΦΛΗΜΑΤΩΝ.

Στην ανώτερη ζώνη του βόρειου τοίχου της Πρόθεσης σώζεται αποσπασματικά παράσταση έφιππου στρατιωτικού αγίου, λογχοφόρου, πιθανότατα του Αγίου Γεωργίου.

Στον τοίχο της αψίδας του Ιερού διακρίνεται η κεντρική παράσταση του Χριστού ευλογούντος, σε προτομή μέσα σε παραλληλόγραμμο κόκκινο πλαίσιο. Στην αριστερή πλευρά διακρίνονται τα ίχνη παράστασης όρθιων μορφών, ίσως συλλειτουργούντων ιεραρχών.