Ι. Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρα στο Μόδι
Η Μεταμόρφωση του Σωτήρα βρίσκεται έξω από το χωριό Μόδι Φθιώτιδας, στους νότιους πρόποδες του όρους Καλλίδρομο. Ήταν το καθολικό (δηλαδή ο κύριος ναός) μιας ερειπωμένης σήμερα μονής του 16ου αιώνα. Εξωτερικά, η εκκλησία δίνει την εντύπωση σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού, αφού στη στέγασή της διαγράφεται με σαφήνεια το σχήμα του σταυρού. Έχει ψηλό δωδεκάπλευρο τρούλλο. Οι τοίχοι είναι κατασκευασμένοι με λαξευτές πέτρες και η στέγη καλύπτεται με κεραμίδια. Στη δυτική πλευρά έχει νάρθηκα, με την κύρια είσοδο να διαμορφώνεται στον δυτικό τοίχο και μια μικρότερη είσοδο στον νότιο τοίχο. Η κύρια είσοδος στην δυτική πλευρά πλαισιώνεται από κτιστό αψίδωμα (τόξο), κάτι που θυμίζει την διαμόρφωση της εισόδου στον παλαιότερο ναό του Αγίου Γεωργίου Σφάκας.
Στις μακριές πλευρές, δηλαδή στον βόρειο και στον νότιο τοίχο του κυρίως ναού, ανοίγεται από ένα δίλοβο παράθυρο. Αριστερά και δεξιά του παραθύρου, έχουν τοποθετηθεί διακοσμητικοί σταυροί που σχηματίζονται από μεγάλους καλά λαξευμένους ορθογώνιους λίθους. Είναι ένα χαρακτηριστικό που μιμείται υστεροβυζαντινή τοιχοποιία, όπως στον ναό του Αγίου Νικολάου του εν Βουνένοις στον Έξαρχο Φθιώτιδας.
Στον ανατολικό τοίχο, πάνω από την κύρια αψίδα του Ιερού Βήματος και κάτω από την στέγη, είναι εντοιχισμένη μια λίθινη επιγραφή, που πλαισιώνεται από κεραμικά στοιχεία. Η επιγραφή αναφέρει το έτος κατασκευής του ναού:
ΕΤ[ους] ζοθ (7079) Ε/ΚΤΗΣΘΗ / Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ Σ[ωτη]ΡΟΣ / ΤΟ ΣΤ[αυ]ΡΟΠΗΓΙΟΝ
Σύμφωνα με το βυζαντινό σύστημα, οι χρονολογίες μετριούνταν από κτίσεως κόσμου, που τοποθετούνταν στο έτος 5508 π.Χ. Έτσι, από τη χρονολογία 7079, αν αφαιρέσουμε το 5508, προκύπτει το έτος 1571. Επίσης η επιγραφή αναφέρει ότι η μονή ήταν σταυροπηγιακή, δηλαδή υπαγόταν απευθείας στο Πατριαρχείο και όχι στην τοπική Μητρόπολη.
Στον νότιο τοίχο του νάρθηκα ανοίγεται ένα στενό παράθυρο. Πάνω από αυτό είναι εντοιχισμένη πέτρα με ανάγλυφη επιγραφή που αναφέρει την χρονολογία 1581, δηλαδή δέκα χρόνια αργότερα από την ανέγερση του ναού, χωρίς να ακολουθεί το σύστημα χρονολόγησης από κτίσεως κόσμου:
αφπα΄ [1581] ΠΑΝΑΓΗΑ ΘΕΟΤΟΚΕ / ΣΚΕΠΕ ΦΡΟΥΡΙ / ΦΥΛΑΤΕ ΤΟΥΣ / ΕΒΡΗΣΚΟΜΕ / ΝΟΥΣ ΜΟΝΑ / ΧΟΥΣ ΕΝ ΤΗ / ΑΓΙΑ ΜΕΤΑ[μορφώσει του Σωτήρος]
Είναι πιθανό ότι αυτή η επιγραφή παραδίδει τη χρονολογία κατασκευής του νάρθηκα, που προστέθηκε εκ των υστέρων στον κυρίως ναό.
Οι οροφές του νάρθηκα είναι θολωτές, αλλά η διάταξή τους είναι διαφορετική στο εσωτερικό σε σχέση με το πώς φαίνονται οι στέγες του απ’ έξω. Το ότι ο νάρθηκας προστέθηκε εκ των υστέρων φαίνεται και από την τροποποίηση του παραθύρου που βρισκόταν πάνω από την αρχική είσοδο του κυρίως ναού, που ήταν αρχικά ένα δίλοβο παράθυρο με έναν μικρό πεσσό ανάμεσα στα δύο τόξα.
Στο εσωτερικό του ναού σχηματίζονται κόγχες στα βόρεια και νότια που δεν διακρίνονται από έξω. Έτσι το εσωτερικό του ναού δίνει την εικόνα ενός τρίκογχου (δηλαδή με τρεις κόγχες, τη βόρεια, τη νότια και εκείνη του ιερού). Αλλά καθώς ο χώρος δεν διαιρείται με κιονοστοιχίες ή πεσσούς, κυριαρχεί η αίσθηση ενός ενιαίου χώρου, στον οποίο δεσπόζει ο τρούλος. Παλαιότερα ο ναός ήταν επιχρισμένος μέσα και έξω, αλλά τα επιχρίσματα αφαιρέθηκαν. Ακόμα και στο εσωτερικό, οι περισσότεροι τοίχοι αποκαλύπτουν την τοιχοδομία, όπου σώζονται ελάχιστες τοιχογραφίες.
Το τέμπλο που χωρίζει τον κυρίως ναό από το Ιερό Βήμα είναι κτιστό και έχει δυο θύρες προς το Βήμα, την Ωραία Πύλη και μια μικρότερη θύρα στα αριστερά (βόρεια). Στα αριστερά της βορινής θύρας, στην τοιχογραφία με το φυτικό κόσμημα μέσα σε οβάλ πλαίσιο, υπάρχει επιγραφή που αναφέρει την χρονολογία 1851, κατά την οποία προφανώς ολοκληρώθηκε το τέμπλο. Οι τοιχογραφίες που κοσμούν το τέμπλο μπορούν να τοποθετηθούν από το δεύτερο μισό του 19ου μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα.
Στο Ιερό Βήμα διασώζονται ίχνη από τις παλαιότερες τοιχογραφίες του ναού, αλλά σε πολύ κακή κατάσταση διατήρησης. Μπορούμε να διακρίνουμε τη μορφή της Θεοτόκου Πλατυτέρας στην κόγχη της αψίδας, και τις μορφές των συλλειτουργούντων ιεραρχών στους τοίχους της αψίδας.
